آموزش نویسندگی | تولید محتوا | روزنامه نگاری

چگونه نویسندگی را شروع کنیم؟

اینکه چگونه نویسندگی را شروع کنیم، موضوعی است که اغلب از من و همکارانم پرسیده می­شود. اگر شما هم به نویسندگی علاقمند هستید و می­خواهید بدانید برای ورود به این حیطه باید از کجا شروع کنید و مراحل بعدی چیست؟ پیشنهاد می­‌کنم تا انتهای این مقاله با من همراه باشید.

نویسندگی به عنوان شغل یا مهارت؟

اول از همه باید به این پرسش‌ها پاسخ دهید که آیا می‌خواهید نویسندگی را به عنوان شغل خود انتخاب کنید؟ یا برای ارتقای مهارت‌های فردی و شغلی به دنبال یادگیری نویسندگی هستید؟

پاسخ‌دادن به این پرسش‌ها به شما کمک می‌کند که تکلیف‌تان را بدانید. زیرا سطح و نحوه یادگیری یک مهارت برای فعالیت‌های شغلی با غیر آن متفاوت است.

فرض کنید شما قصد دارید رانندگی یاد بگیرید. اگر قرار باشد بعدا رانندگی شغل شما شود، بدون‌شک نسبت به افراد معمولی که رانندگی بلد هستند، باید مهارت و دانش بیشتری داشته باشید. مثلا باید بتوانید از پس حل برخی از مشکلاتی که برای خودروی شما پیش می‌آید، برآیید.

در نویسندگی نیز وضعیت به همین ترتیب است. من سال‌هاست به عنوان روزنامه‌نگار علم با نشریات مختلف همکاری دارم و در برهه‌هایی نیز در سمت‌هایی مانند دبیر تحریریه و دبیر سرویس فعالیت می‌کردم. این موضوع باعث شد که من مهارت‌های جنبی نویسندگی از جمله ویراستاری، صفحه‌آرایی و غیره را نیز فرابگیرم.

در حالی که برای افراد عادی که هرازگاهی دست به قلم می‌شوند، یادگیری بسیاری از این مهارت‌ها لزومی ندارد. اما افرادی که خوب می‌نویسند (حتی اگر شغل‌شان نویسندگی نباشد) نسبت به سایرین در فعالیت‌های حرفه‌ای خود شاخص‌تر دیده می‌شوند.

حاا فارغ‌ از تمام این صحبت‌ها، نقطه آغاز مسیر یادگیری مهارت نویسندگی، برای همه افراد با هر انگیزه‌ای تقریبا یکسان است. در ادامه در این زمینه بیشتر توضیح داده‌ام.

بخوانید: کارشناس تولید محتوا کیست؟

نویسندگی ادبی یا غیرادبی؟

به طور کلی نویسندگی را می‌توان به دو سبک و دسته کلی تقسیم کرد؛ نویسندگی ادبی و غیرادبی (معیار). در نویسندگی ادبی هدف خلق یک اثر هنری است. مثلا وقتی داستان‌های مرحوم جلال آل‌ احمد را می‌خوانیم، آن‌چه ما را به خود جذب می‌کند،‌ هنرنمایی او در توصیف صحنه‌ها، اشخاص و وقایع است.

در حقیقت در کتاب‌های رمان، داستان و شعر، در کنار مفاهیمی موجود در اثر، ذوق هنری نویسنده و خالق آن اثر برای مخاطب اهمیت دارد.

اما در نویسندگی غیرادبی که به آن نویسندگی علمی، معیار یا نگارش ارتباطی نیز می‌گویند، هدف اصلی انتقال مفهوم و پیام به مخاطب است. در اینجا نویسنده از واژگان، جمله‌ها و ادبیات به عنوان ابزاری برای پیام‌رسانی استفاده می‌کند. چنین متونی هر چه ساده‌تر و گویاتر باشند، بهتر است.

ما در زندگی روزمره از این نوع نویسندگی بسیار استفاده می‌کنیم. مانند نامه‌نگاری اداری، گزارش کار اداری، نوشتن مقاله برای نشریات و غیره.

روزنامه‌نگاران و کارشناسان تولید محتوا از شاخص‌ترین اقشار جامعه هستند که از سبک نویسندگی غیرادبی برای نوشتن استفاده می‌کنند. در سوی دیگر نیز داستان‌نویس‌ها، طنزپردازان، شعرا و ادبا قرار دارند.

به همین دلیل باید انتخاب کنید که دوست دارید روی کدام وجه نویسندگی کار کرده و در آن پیشرفت کنید. زیرا هر کدام فضای کاری خاص خود را دارد. اگرچه آموزش‌های ما در سایت علم‌نگار مبتنی بر نویسندگی غیرادبی و علمی است.

بخوانید: نویسندگی علمی چیست؟

پیش­‌نیازهای نویسندگی

برای ورود و پیشرفت در هر کاری لازم است ملزومات و پیش‌نیازهای آن را فراهم کرد. به نظر من مطالعه‌کردن، خلاقیت و تمرین و ممارست سه اصل ورود به دنیای نویسندگی است. بدون توجه به این سه اصل شروع مسیر و ادامه آن تقریبا غیرممکن است.

مطالعه

لطیفه‌ای شنیدم که می‌گفت: «عامل اصلی طلاق، ازدواج است.» درون‌مایه این لطیفه شاید خیلی مضحک و مسخره به نظر برسد. اما اگر مفهوم آن را با اندکی مسامحه به نویسندگی تعمیم دهیم، باید بنویسیم؛ «عامل اصلی نوشتن، مطالعه‌کردن است.»

همان‌طور که باید ابتدا ازدواجی صورت بگیرد که بعد از آن طلاق مفهوم پیدا کند؛ برای نوشتن نیز ابتدا باید مطالعه‌ای وجود داشته باشد تا نوشته‌ای خلق شود.

مطالعه کتاب، مقالات و متون مختلف سه دستاورد ارزشمند برای شما دارد:

  • دانش و آگاهی شما افزایش می‌یابد و تاثیر و انعکاس آن‌ را به وضوح در پیام‌ها و مفاهیم نوشته‌های‌تان می‌بینید.
  • با مطالعه هر متن، تجربیات و ایده‌های جدیدی در زمینه نوشتن به دست می‌آورید؛ از سوژه‌یابی گرفته تا سبک نگارش.
  • مطالعه‌ مداوم ذهن شما را برای نوشتن فعال‌تر نگه می‌دارد. زیرا ذهن‌تان همواره در مواجه مستقیم با متون قرار دارد. این حالت شبیه به زمانی است که وارد یک کشور انگلیسی‌زبان می‌شوید و ناخودآگاه بعد از مدتی، انگلیسی صحبت‌کردن برای شما نسبت به کسی که در این محیط نیست، راحت‌تر است.

بشنوید: رادیو علم‌نگار؛ چگونه مطالعه کنیم تا بهتر بنویسیم؟

خلاقیت

یکی از عوامل مهم در پیشرفت هر کاری خلاقیت است. چه بسا هنرمندی به واسطه یک کار خلاقانه به شهرت و محبوبیت می‌رسد. نویسندگی نیز از جمله مهارت‌هایی است که به شدت به خلاقیت شما بستگی دارد. عموما در نویسندگی خلاقیت خود را در دو قسمت نشان می‌دهد؛ نخستن انتخاب سوژه و دیگری نحوه پرداختن به آن.

سوژه، موضوع و خط اصلی داستان و محتوای ماست. در حقیقت آن‌چه در وهله اول باعث می‌شود مخاطب مقاله ما را بخواند، سوژه آن است. پس هر چه شما در سوژه‌یابی و انتخاب موضوع خلاقیت بیشتری به خرج دهید، احتمال دیده‌شدن کارتان بیشتر است.

جای دیگری که خلاقیت خودش را در نویسندگی نشان می‌دهد، نحوه پرداختن به موضوع و سوژه است. از ساختاربندی و نحوه روایت محتوا گرفته تا انتخاب تیتر و لید مناسب برای آن. گاهی انتخاب یک تیتر جذاب و خلاقانه نقش مهمی در افزایش خوانندگان یک مقاله دارد.

اگر فکر می‌کنید خلاقیت‌تان کم است، باید بگویم که خوشبختانه خلاقیت را نیز مانند بسیاری از چیزهای دیگر می‌توان یاد گرفت و روز به روز به خلاق‌تر شد. هم‌اکنون کلاس‌ها و دوره‌های آموزشی مختلفی در این زمینه برگزار می‌شود. کافی است در گوگل جستجو کنید تا به صدها مقاله و دوره آموزشی در این زمینه دسترسی پیدا کنید.

بخوانید: نویسندگی خلاق چیست؟

 

نوشتن؛ نوشتن؛ نوشتن…

برای پیشرفت در نویسندگی، باید مرتب بنویسید و تمرین کنید. به نظر خیلی بدیهی به نظر می‌رسد؟! اما به کارگیری همین اصل ساده از افراد بسیار مبتدی، روزنامه‌نگاران و نویسندگان بزرگ و مطرح ساخت.

هر روز حتی شده به اندازه یک پاراگراف بنویسید. اما نگذارید قلم‌تان سرد شود. اگر سوژه یا موضوعی هم برای نوشتن ندارید، خاطره‌ای کوتاه از اتفاقات آن روز خود بنویسید. اگر بتوانید آن را منتشر کنید که چه بهتر!

خوشبختانه امروزه به لطف شبکه‌های اجتماعی این فرصت را داریم که درباره هر چه می‌خواهیم بنویسیم و با دوستان‌مان به اشتراک بگذاریم.

بخوانید: چرا گاهی نوشتن برای ما سخت می‌شود؟

 

مهارت­های لازم برای نویسندگی

برای نویسنده‌شدن باید مهارت‌های مختلفی را یاد گرفت. اما برخی از آن‌ها بسیار پایه‌ای هستند و هر کسی که می‌خواهد قدم در این مسیر بگذارد، باید آن‌ها را آموزش ببیند.

سوژه­‌یابی

چیزی که همیشه مخاطب را برای خواندن مطلبی ترغیب می‌کند، موضوع یا سوژه آن است. به همین دلیل سوژه‌یابی یکی از پایه‌ای‌ترین اصول در نگارش و تولید محتواست. سوژه در اصل همان موضوع و خط داستانی که می‌توان درباره آن مقاله و کتابی نوشت یا محتوایی تولید کرد.

در این بین معیارهایی مانند جذابیت موضوع، علاقه‌مندی مخاطب، احساس نیاز و غیره نقش مهمی در انتخاب سوژه دارند.

بخوانید: سوژه چیست؟

 

ساختاربندی محتوا

هیچ ساختمانی را نمی‌توان بدون کشیدن نقشه اولیه ساخت. اگر نقشه‌ای وجود نداشته باشد، بهترین بناها و کارگران هم قادر نخواهند بود آجری روی آجر بگذارند؛ زیرا همان‌طور که می‌دانید در این نقشه‌ها، اندازه، ابعاد و مکان کلیه اجزای ساختمان مانند دیوارها، درب و پنجره‌ها، فضاهای داخلی و غیره تعیین شده‌اند.

مسلما هر چقدر نقشه اولیه بهتر کشیده شده باشد، شکل و قیافه نهایی ساختمان بهتر خواهد بود و افراد در آن احساس بهتری خواهند داشت. چه بسا خانه‌‌ای که در آنها بهترین مصالح به کار رفته است و زیباترین تزئینات را در آن می‌بینیم اما به دلیل نقشه بد، حس خوبی از زندگی در آن به دست نمی‌آوریم.

برای نوشتن هر مطلبی هم باید ابتدا نقشه بکشید و ساختاربندی اولیه‌ای برای آن تعیین کنید. این کار نوشتن مطلب را برای شما راحت‌تر می‌کند و هم نتیجه کار شما حرفه‌ای‌تر خواهد شد.

معمولا مقالات و محتواهایی به دل ما می‌نشیند و آن‌ها را به خوبی به خاطر می‌سپاریم که ساختاربندی و چارچوب مناسبی دارند. توانایی ساختاربندی محتوا مهارتی است که اصول خاص خود را دارد و به مرور زمان با کسب تجربیات جدید می‌توان در این مهارت متبحر شد.

آشنایی با قواعد نگارش و دستور زبان

شاید پیش آمده است که مطلبی را خوانده‌اید، ولی مفهوم آن را به درستی متوجه نشده‌اید. احساس می‌کنید دسته‌بندی کلی مطلب و جمله‌بندی‌ها خوب نیستند. برای آنکه منظور نویسنده را متوجه شوید، باید برخی از پاراگراف‌ها را چند بار بخوانید. در آن لحظه ممکن است فکر ‌کنید، مشکل از شماست! ولی وقتی درباره همان موضوع، مطلب دیگری می‌خوانید، می‌بینید که چقدر راحت آن را درک می‌کنید.

شما به عنوان نویسنده باید توجه کنید که هیچ‌گاه این شانس را ندارید وقتی مخاطبی مطلب‌تان را می‌خواند در کنار او باشید و هر کجای متن را متوجه نشد، برایش توضیح دهید. در همین زمینه جمله معروفی است که می‌گوید: «هیچ نویسنده‌ای به نوشته‌اش ضمیمه نمی‌شود.»

پس باید همواره تلاش کنید به گونه‌ای بنویسید که مخاطب با خواندن مطلب شما، منظورتان را به خوبی متوجه شود. یکی از مهم‌ترین راه‌ها برای آنکه بتوانیم مطالب خوب و خواندنی بنویسیم، آشنایی با قواعد نگارش و درست‌نویسی است.

به عبارتی اگر با قواعد نگارش و دستور زبان آشنا نباشید، متون شما به سخنرانی فردی شبیه است که حین صحبت‌کردن مرتب تپق می‌زند و نمی‌تواند به خوبی با مخاطب ارتباط برقرار کند.

بخوانید: چگونه مطالب خود را ویراستاری کنیم؟

 

شروع نویسندگی

همانطور که گفتیم نویسندگی را می‌توان از هر جا شروع کرد. اما پیشنهاد ویژه‌ای برای شما دارم. ما در وب‌سایت علم‌نگار دوره‌ای غیرحضوری و البته کاملا رایگان در زمینه نویسندگی و تولید محتوایی آماده کردیم. تاکنون بیش از هزار نفر در این دوره شرکت کرده‌اند.

در دوره رایگان نویسندگی و تولید محتوا می‌آموزید که چگونه می‌توانید دانسته‌های خود را به محتوایی ارزشمند تبدیل کرده و با دیگران به اشتراک بگذارید.

برای شرکت در این دوره ویژه اینجا را کلیک کنید.

تجربیات شما از نویسندگی

اگر از نوشتن و نویسندگی تجربه جالب و خواندنی برای دیگران دارید، خوشحال می‌شویم در بخش نظرات همین پست آن را در قالب خاطره‌ای با مخاطبان علم‌نگار در میان بگذارید. تجربه شما می‌تواند خاطره‌ای از زنگ انشاء در دوران مدرسه باشد یا نوشتن مقاله و دست‌نوشته‌ای در محل کار.

نوشتن همین نظر هم فرصت و بهانه‌ای برای سوژه‌یابی و نوشتن است.

محمدرضا رضائی

من محمدرضا رضائی، ژورنالیست و نویسنده علمی هستم. در این وب‌سایت قصد دارم تجربیاتم را در این زمینه با شما به اشتراک بگذارم.

در دوره رایگان و غیرحضوری نویسندگی علمی و تولید محتوا شرکت کنید. برای شرکت در این دوره کافی است نام و ایمیل خود را در فرم زیر وارد کنید تا دروس در کمتر از پنج دقیقه به ایمیل شما ارسال شود.

برای آشنایی با این دوره اینجا را کلیک کنید.

۱ نظر

  • با سلام
    بسیار عالی و زیبا نگاشتید،
    امیدوارم ما هم بتوانیم همانند شما، در این مسیر گام برداریم
    با تشکر

منطقه سربرگ نوار کناری خود را در حال حاضر خالی است. عجله کنید و اضافه کردن برخی از ویدجت.