آموزش نویسندگی | تولید محتوا | روزنامه نگاری

یادداشت:‌ نهادهای علمی و شبکه‌های اجتماعی

یادداشت امروز من در روزنامه شرق به بررسی اهمیت حضور نهادهای علمی در شبکه‌های اجتماعی اختصاص دارد. این یادداشت در شماره ۲۴۳۴ مورخه پنجشنبه ۷ آبان ۱۳۹۴ روزنامه شرق منتشر شده است. در ادامه متن کامل این یادداشت را برایتان گذاشتم.

لزوم و اهمیت حضور نهادهای علمی در شبکه‌های اجتماعی
سرمایه‌گذاری برای ارتقای فرهنگ عمومی
سازمان‌ها و مراکز مختلف علمی در کشور وجود دارند؛ نهادهایی که برخی از آنها فعالیت‌های پژوهشی انجام می‌دهند و برخی دیگر به فعالیت‌های صنعتی مشغول هستند. تعداد زیادی از مجموعه‌های علمی در کشور نیز با هدف ترویج و گسترش دانش شهروندی فعالیت می‌کنند. همه این نهادها یک ریشه مشترک دارند و آن «علم و دانش» است. یکی از معیارهای مهم توسعه علم به معنای امروزی آن در یک جامعه، افزایش سطح دانش شهروندی است. معیاری که در ایران به آن توجه کمتری شده است. توجه به دانش شهروندی به ارتقای سطح فرهنگ عمومی کمک می‌کند و در بستر آن اقتصاد و صنعت جامعه توسعه می‌یابد. در اینجا قصد دارم به‌طورکلی به نقش روابط‌عمومی‌های نهادهای علمی در افزایش سطح دانش شهروندی اشاره کنم و در ادامه به‌طور جزئی‌تر به حضور نهادهای علمی در شبکه‌های اجتماعی بپردازم. فرقی نمی‌کند که یک نهاد علمی دولتی باشد یا خصوصی؛ مجموعه‌ای علمی‌پژوهشی باشد یا یک شرکت صنعتی. روابط‌عمومی‌های هرکدام از نهادهای علمی و صنعتی در توسعه دانش شهروندی مسئولیت مدنی دارند؛ هرچند چنین چیزی در هیچ قانون یا اساسنامه‌ای ذکر نشده باشد. زیرا بخش مهمی از درآمد و بودجه این نهادها به‌طور مستقیم و غیرمستقیم از مردم تأمین می‌شود. پس فارغ از اینکه آن نهاد چه محصول یا خدماتی به جامعه ارائه می‌کند، باید با توجه به زمینه تخصصی خود به ارتقای دانش شهروندی کمک کنند. هرچند در کشور معمولا برای انجام چنین فعالیت‌هایی محدودیت‌ها و موانعی وجود دارد اما باید این نکته را در نظر گرفت که در‌صورت توجه به این مقوله، دستاوردهای مثبتی حاصل می‌شود؛ اعتماد عمومی به صنعت و دانش داخلی، افزایش میزان درآمد مجموعه‌ها، ایجاد حس تعلق مردم به سازمان‌ها و نهادهای علمی در کشور و موارد مختلف دیگر که خود بحث جداگانه‌ای را می‌طلبد. یکی از بسترهای خوبی که نهادهای علمی می‌توانند در آن حضور داشته باشند، شبکه‌ها و رسانه‌های اجتماعی است. در سال‌های اخیر استفاده از شبکه‌های اجتماعی و برنامه‌های پیام‌رسان رایگان یا ارزان بسیار متداول شده است. بسیاری از این برنامه‌ها گزینه‌هایی مانند چت‌های گروهی، تبادل محتوای گرافیکی، عکس، ویدئو و صوت را فراهم می‌کنند. رایگان‌بودن و سرعت بالای ارسال پیام، سبب شده ایرانی‌ها نیز مانند بقیه مردم جهان به استقبال این نرم‌افزارها بروند. در شبکه‌های اجتماعی و برنامه‌های پیام‌رسان، به‌طور روزانه مطالب مختلفی بین کاربران تبادل می‌شود. لطیفه، اخبار روز، سخنان بزرگان و پندهای آموزنده، حجم قابل‌توجهی از این پیام‌ها را تشکیل می‌دهند. بخشی از این پیام‌ها هم به اخبار و مطالب علمی اختصاص دارد که می‌توان آنها را در سه گروه دسته‌بندی کرد:

دسته اول: مطالبی که از نظر علمی صحیح هستند و کاربران به‌واسطه نکات جذاب موجود در آنها، مطالب را برای یکدیگر به اشتراک می‌گذارند.
دسته دوم: مطالبی که بر پایه یک موضوع علمی تولید شده، اما پر از اشتباه هستند و همین موضوع باعث بروز کژفهمی‌های علمی می‌شود.
دسته سوم: پیام‌هایی که پایه و اساس علمی نداشته و به‌اصطلاح «شایعه» نامیده می‌شوند.
منشأ تولید این مطالب چندان مشخص نیست. مردم عادی هم در اغلب موارد قادر نیستند صحت مطالبی که به دستشان رسیده را بررسی کنند و اغلب هر‌آنچه که به نظرشان جالب می‌رسد را برای دیگران ارسال می‌کنند. این موضوع به‌خصوص درباره شایعات علمی در این شبکه‌ها، شدت بیشتری پیدا می‌کند و یک شایعه با سرعت باورنکردنی فقط در چند ساعت بین ‌هزاران کاربر ردوبدل می‌شود. ولی آنچه در‌این‌میان مهم است، حضور فعال ‌میلیون‌ها کاربر در این شبکه‌هاست و این، یک فرصت استثنایی در اختیار نهادهای علمی قرار می‌دهد تا با کمترین هزینه با تولید محتوای علمی به ارتقای دانش شهروندی کمک کنند. محتوایی که باید در عین سادگی و قابل فهم‌بودن، آن‌چنان جذاب باشد که کاربران را به دیدن، شنیدن یا خواندن آن ترغیب کند. در این راستا چند پیشنهاد برای حضور نهادهای علمی در شبکه‌های اجتماعی ارائه می‌شود:
١- چیزی که شاید در مرحله اول خیلی مهم و فوری به نظر برسد، مبارزه با شایعات علمی است. نهادهای دانش‌محور بهتر است با توجه به زمینه تخصصی خود، محتوای مناسب و مستندی در رد شایعات علمی که در حوزه کاری آنها در شبکه‌های اجتماعی وجود دارد، اقدام کنند. گسترش شایعات آثار مخربی روی جامعه می‌گذارد.
٢- بخش مهمی از فعالیت‌ها و دستاوردهای مراکز علمی می‌تواند برای مردم عادی بسیار جذاب باشد. این مراکز می‌توانند نکات جالبی را که از‌ نظر آموزشی و علمی در مجموعه آنها وجود دارد به کمک روش‌های مختلف ارائه در شبکه‌های اجتماعی منتشر کنند. این کار علاوه بر آنکه یک فعالیت ترویجی و عام‌المنفعه محسوب می‌شود، به شناخته‌تر‌شدن آن مجموعه نیز کمک می‌کند. حتی اگر آن مجموعه مخاطبان خاص خود را داشته باشد.
٣- هر مرکز علمی می‌تواند در مرحله نخست محتواهایی را برای کارمندان خود و اعضای خانواده آنها تولید و در شبکه‌های اجتماعی درون‌سازمانی خود منتشر کند. سپس به کمک پتانسیل‌ بالقوه‌ای که در این جامعه کوچک وجود دارد، پیام‌ها را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کند.
۵- نحوه ارائه پیام‌ها هم بسیار مهم است. ساخت ویدئو و طراحی اینفوگرافیک، تاثیرگذاری بهتری نسبت به پیام‌های متنی دارد و احتمال ویرایش در آنها نیز به‌مراتب کمتر است و کاربران به منبع پیام راحت‌تر دسترسی پیدا می‌کنند.
مواردی که در بالا مطرح‌ شد، «هزینه» به شمار نمی‌رود، بلکه از دید کلان یک «سرمایه‌گذاری معنوی» برای ارتقای سطح فرهنگ عمومی و از دید جزئی‌تر «سرمایه‌گذاری تبلیغاتی هوشمند» برای نهادهای علمی به شمار می‌رود.
تابوی شبکه‌های اجتماعی
مشکلی که در کشور ما وجود دارد و مانع از حضور هدفمند و قوی نهادهای علمی (علی‌الخصوص دولتی) در شبکه‌های اجتماعی می‌شود، وجود قوانینی است که حضور در برخی از این شبکه‌ها را «جرم» می‌داند. به‌همین‌دلیل برخی از مدیران و دست‌اندرکاران در مراکز علمی در‌این‌زمینه با احتیاط عمل می‌کنند. به اعتقاد بنده باید با این مسئله راحت‌تر برخورد کرد و علاوه بر آنکه دیدگاه مدیران ارشد در این مجموعه‌ها را نسبت به تقویت بخش روابط عمومی و حضور در شبکه‌های اجتماعی ارتقا داد، موانعی مانند آنچه برشمردم را نیز برطرف کرد.

محمدرضا رضائی

من محمدرضا رضائی، ژورنالیست و نویسنده علمی هستم. در این وب‌سایت قصد دارم تجربیاتم را در این زمینه با شما به اشتراک بگذارم.

در دوره رایگان و غیرحضوری نویسندگی علمی و تولید محتوا شرکت کنید. برای شرکت در این دوره کافی است نام و ایمیل خود را در فرم زیر وارد کنید تا دروس در کمتر از پنج دقیقه به ایمیل شما ارسال شود.

برای آشنایی با این دوره اینجا را کلیک کنید.

۱ نظر

  • سلام وخسته نباشید،سایت خوبی دارید و همین طور مطالب جالبی میگذارید من واقعا از این مطالب خیلی چیزا یاد گرفتم این کتاب هم خیلی جالب بود ممنون و خسته نباشد.

منطقه سربرگ نوار کناری خود را در حال حاضر خالی است. عجله کنید و اضافه کردن برخی از ویدجت.